Muhammet Toy, Elektronik Beton İzleme Sistemi’ne (EBİS) ilişkin yaptığı değerlendirmede, sistemin hazır beton üretiminde dijital izlenebilirliği sağlayan kritik bir yapı olduğunu belirtti. Toy, 1 Ocak 2019 tarihinde zorunlu olarak yürürlüğe giren EBİS’in, hazır beton üreticilerine yönelik yasal yükümlülükleri artırmakla birlikte, yapı güvenliği ve denetlenebilirlik açısından önemli bir işlev üstlendiğini ifade etti.
Toy’un aktardığı bilgilere göre, Türkiye’de yapı güvenliğinin artırılması amacıyla 4708 sayılı Yapı Denetimi Kanunu kapsamında geliştirilen EBİS, hazır betonun üretim, sevk, döküm ve laboratuvar test süreçlerini dijital ortamda izleyerek kayıt dışı uygulamaların önüne geçmeyi amaçlıyor. Sistem aynı zamanda olası yapısal kusurlarda sorumluluğun net şekilde belirlenmesini sağlıyor.
EBİS dört ana modülden oluşuyor
Muhammet Toy’un açıklamasında yer verdiği bilgilere göre EBİS, hazır betonun izlenebilirliğini sağlamak amacıyla birbiriyle entegre çalışan dört ana modülden oluşuyor.
Sisteme kayıtlı tüm transmikser ve beton pompalarına özgü kimlik numaraları tanımlanırken, beton santralden sevk edilmeden önce mobil uygulama üzerinden elektronik irsaliye düzenleniyor. Bu irsaliyede beton sınıfı, kıvam sınıfı, agrega türü, kimyasal ve mineral katkı bilgileri ile teslimat adresi yer alıyor. Düzenlenen veriler ise 128-bit SSL şifreleme protokolü ile T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın merkezi sunucularına eş zamanlı olarak aktarılıyor.
GPS ile taşıma süresi ve sevkiyat adımları takip ediliyor
Açıklamaya göre transmikserlerin santral çıkış, şantiye varış, döküme başlama ve döküm bitiş saatleri GPS verisiyle otomatik olarak kayıt altına alınıyor. TS 13515 ve ilgili mevzuat ile belirlenen azami 2 saatlik taşıma süresi sistem tarafından denetleniyor; süre aşımı yaşanması halinde ise otomatik uygunsuzluk raporu oluşturuluyor.
Şantiyede TS EN 12350-1 standardına göre alınan taze beton numuneleri, üzerlerine yapıştırılan RFID etiketler aracılığıyla takip ediliyor. Numunelerin laboratuvara kabulü, kür süreci ve 7/28 günlük basınç dayanım test sonuçları ise TS EN 12390-3 standardına uygun biçimde MPa cinsinden sisteme işleniyor. Laboratuvar sonuçlarının EBİS’e girilmesi, yapı kullanım izin belgesinin düzenlenmesi açısından ön koşul olarak kabul ediliyor.
YDS ve e-Devlet ile entegre çalışıyor
Muhammet Toy’un açıklamasında EBİS’in, Yapı Denetim Sistemi (YDS) ve e-Devlet Kapısı ile tam entegrasyon halinde çalıştığına da dikkat çekildi. Bu sayede yapı denetim kuruluşları, dökümü yapılan betonun menşeini, reçetesini ve sevk bilgilerini mahallinde bulunmaksızın anlık olarak teyit edebiliyor.
Hazır beton üreticileri için üç temel yükümlülük öne çıkıyor
Toy, sistem kapsamında hazır beton üreticileri için üç temel operasyonel sürecin zorunlu hale geldiğini belirtti. Sisteme erişimin e-Devlet şifresi veya mobil imza ile sağlandığını aktaran Toy, firma yetkilisinin sistem üzerinde şoför, santral operatörü ve kalite kontrol sorumlusu gibi rolleri tanımlamakla yükümlü olduğunu ifade etti.
Hesap aktivasyon süreci
Açıklamaya göre vergi levhası, kapasite raporu, G Uygunluk Belgesi ve kalite yönetim sistemi belgelerinin sisteme yüklenmesinin ardından, bağlı bulunulan Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü’nün elektronik onayı ile kullanıcı hesabı aktif hale geliyor. Aktivasyon işlemi tamamlanmayan firmaların ise elektronik irsaliye düzenlemesi sistem tarafından engelleniyor.
Elektronik irsaliye düzenleme prosedürü
Sevkiyat öncesinde “Taslak İrsaliye” oluşturuluyor. Transmikserin santral sahasından ayrılmasıyla birlikte irsaliye statüsü “Sevk Edildi” olarak güncelleniyor. Betonun şantiyeye ulaşmasının ardından yapı denetim görevlisi veya yapı müteahhidinin mobil uygulama üzerinden “Teslim Alındı” onayı vermesi gerekiyor. Teslim onayı verilmeyen sevkiyatlar ise hukuken tamamlanmamış kabul ediliyor.
EBİS ile denetlenebilirlik oranı arttı
Muhammet Toy, resmî verilere göre EBİS öncesi dönemde yüzde 40 seviyelerinde olan yasal numune alınma oranının, sistemin devreye girmesiyle birlikte yüzde 98’in üzerine çıktığını aktardı. Bu gelişmenin, kayıt dışı ve standart dışı beton üretiminin önemli ölçüde azalmasını sağladığını belirtti.
Toy ayrıca Bakanlığın EBİS üzerinden toplanan verilerle bölgesel beton sınıfı kullanım haritaları ve ortalama dayanım istatistikleri oluşturabildiğini ifade etti. Söz konusu verilerin, Kentsel Dönüşüm Strateji Belgeleri ve afet risk planlamalarında karar destek sistemi olarak kullanılabildiğini kaydetti.
“Olası yapısal hasarlarda ilk başvurulan kayıt EBİS oluyor”
Toy’un açıklamasında, olası yapısal hasar ve göçme durumlarında adli makamlar tarafından talep edilen ilk bilgilerin EBİS kayıtları olduğuna dikkat çekildi. Sistem sayesinde betonun hangi santralde, hangi tarihte, hangi hammadde ve reçete ile üretildiğinin saniye bazlı zaman damgalarıyla ortaya konulabildiği belirtildi.
“EBİS, sektör için uzun vadeli yasal güvence işlevi görüyor”
Muhammet Toy, değerlendirmesinin sonunda Elektronik Beton İzleme Sistemi’nin hazır beton sektörünü emek yoğun bir yapıdan veri yoğun ve şeffaf bir yapıya dönüştürdüğünü ifade etti. Sistemin ilk kurulum ve adaptasyon maliyetleri barındırmasına rağmen, uzun vadede üreticiler için yasal güvence ve kurumsal hafıza işlevi gördüğünü belirten Toy, betonun tüm yaşam döngüsünün dijital olarak arşivlenmesinin yapı stokunun güvenliğini artıran temel unsurlardan biri haline geldiğini vurguladı.
Toy, hazır beton üreticilerinin EBİS kapsamındaki mobil uygulama kullanımı, hesap yönetimi ve elektronik irsaliye düzenleme yükümlülüklerini eksiksiz şekilde yerine getirmesinin hem mevzuata uyum hem de kurumsal sürdürülebilirlik açısından zorunluluk arz ettiğini kaydetti.
